تا کی میللت مجمعین تهراندا ویران ائتدیلر

بو گون ستارخانین شهادت گونو و بو نئچه میصراع میرزه علی‌اکبر صابیرین ستارخان حاقدا سؤیله‌دییی شعیر:

تا کی میللت مجمعین تهراندا ویران ائتدیلر
تورکلر، ستارخان ایله عهد و پیمان ائتدیلر
ظلم و استبداده قارشی نیفرت اعلان ائتدیلر
میللته، میللییته جان نقدی قوربان ائتدیلر

آیه‌ی ذبح عظیم اطلاق-ی اول قوربانه‌دیر
آفرینیم همت-ی والای ستارخانه‌دیر

آفرین تبریزلیلر ائتدیز عجب عهده وفا 
دوست و دشمن اَل چالیب ائیلر سیزه صد مرحبا
چوخ یاشا دؤولت‌لی ستارخان افندی، چوخ یاشا
جنت-ی اعلاده پیغمبر سیزه ائیلر دعا

چون بو خیدمت‌لر بوتون ایسلامه‌دیر اینسانه‌دیر
آفرینیم همت-ی والای ستارخانه‌دیر

میرزا علی اکبر صابرین زندگی نامه سی

آپلود عکس

میرزا علی اکبر صابرین زندگی نامه سی

میرزا علی اکبر صابر(۱۲۹۰-۱۲۴۱)٬ را به حق می توان یکی از بزرگترین شعرای معاصر آذربایجان نامید. صابر نه تنها در تاریخ ادبیات آذربایجان، جایگاهی سترگ دارد، بلکه هم چون میرزا جهانگیرخان صور اسرافیل روزنامه نگار نامی و مبارز میهن مان٬ جایگاهی والا را در مبارزات مردم ایران برای آزادی و برابری به خود اختصاص داده است. شعرهای صابر چون پتکی بر سر محمد علی میرزای قاجار و عمله جهل و ظلم و ارتجاع زمان فرود می آمد و فریاد در گلو مانده مردمی بود که به وسیله او در روزنامه های باکو پژواک می یافت. در آن دوران روزنامه ملانصرالدین٬ به ارگان مجاهدین آذربایجان تبدیل شده بود و صابر در این میان با اشعار آتشین خود٬ آتش به دامن استبداد می انداخت. به ویژه آنجا که با به تمسخر گرفتن ممدلی میرزای قجر می گوید:

ایرانلی دئییل٬ جمله بیلیر «مند علی» یم من

گرگان جفا و ستمین چنگلی یم من

ایرانلی لارین باشلاری نین انگلی یم من

سوررام٬ ایچرم٬ قانلارینی٬ چون زلی یم من

لاشه اؤزومون٬ ات اؤزومون٬ قان اؤزوموندور

شوکت اؤزومون٬ فخر اؤزومون، شان اؤزوموندور

صابر٬ فقط مرد میدان سیاست نیست. او به خوبی علت العلل دردهای ایرانیان را می داند. جهل و نادانی که همیشه بزرگترین دشمن ایرانیان بوده و هست. از این روست که هنگامی که می خواهد آخوندهای طرفدار محمد علی میرزا(همچون میرزا هاشم در محله دوه چی) را به طعن و ریشخند بگیرد٬ از آنان به عنوان کسانی یاد می کند که خوشبختی آنان در گرو نادانی مردم است و به طعن می گوید:

تحصیل علوم ائتمه کی٬ علم آفتِ جان دئیر

هم عقله زیان دئیر؛

علم آفت جان اؤلدوغو مشهورِ جهان دیر

معروف زمان دئیر؛

پندِ پدرانه م ائشیت٬ ای ساده جوانیم

یاخما غمه جانیم؛

خوش اؤل کسه کیم٬ وِل دؤلانیب٬ داغدا چوبان دیر

آسوده همان دئیر؛

صابر یک روشنگر راستین٬ تاریکی ها و پلیدی های مردم دوران خویش را چون دملی چرکین می بیند و آنها را به سختی نشتر می زند. یکی از بزرگ ترین دردهای آن زمان- که بدبختانه هنوز هم تا حدودی هست- این بود که زنان جزو انسان ها به شمار نمی آمدند و پدر خانواده به خود حق می داد٬ هر گونه که دلش می خواهد با همسر و دخترانش و بلکه پسرانش رفتار کند. در آن دوران سیاه، پدر٬ خود داماد خویش را بدون اینکه دختر ببیند٬ انتخاب کرده و دختر بعد از رفتن به حجله بود که با مردی که قرار بود٬ یک عمر زندگی کند٬ روبرو می شد. چه دختر بچه گان بی گناهی که مجبور بودند با مردی همسن و سال پدر خویش ازدواج کنند. از این رو بود که صابر با طعن و نیش از چنین شوهری(از زبان دختر بینوا) یاد می کند:

اول گون کی آداخلادیز، اوتاندیم

اؤغلان دئدیز ارین٬ ایناندیم

ار بؤیله اؤلورموش، ایندی قاندیم

خان دؤستو٬ آمان دی٬ قؤیما گلدی

کرداری یامان دی٬ قؤیما گلدی

دودکش کیمی بیر پاپاق باشیندا

آغ توکلری بللی دیر قاشیندا

گرچی قؤجا دیر٬ بابام یاشیندا

آمما سوراغان دی٬ قؤیما گلدی

کرداری یامان دی٬ قؤیما گلدی

این شعر زیبا بعدها دستمایه ای شد برای یکی از شاه کارهای صنعت سینمای آذربایجان(شوروی) تا از آن فیلم مشهدی عباد ساخته شود. داستانی که در آن پدری ورشکسته٬ دختر ۱۵ ساله و زیبای خود را در حالی که دل به جوانی آراسته و شایسته بسته است٬ به یک پیرمرد ۷۰ ساله شوهر می دهد. فیلمی کمدی با مضمونی انتقادی. بدبختانه این داستان سیاه در سرزمین ما به گونه ای دیگر در حال تکرار است. بدبختانه هنوز هم در سرزمین ما٬ این معضل حل نشده است. هر چند که تراژدی هایی از قبیل مشهدی عباد بیشتر در روستاها و خانواده های فقیر قابل مشاهده است٬ در دیگر خانواده ها(به ویژه با بافت سنتی و مذهبی) این تراژدی به گونه ای دیگر به پیش می رود. در سرزمین ما هنوز پدرها و مادرهایی هستند که برای فرزندانشان٬ هیچ حق انتخابی قائل نیستند و فرزند نیک از نظر آنان٬ آن است که به انتخاب های پدر و مادر بله بگوید و از میان انتخاب آنان٬ یکی را بپسندد. اگر احیاناً این فرزند در دانشگاه یا محیط کار یا در هر جای دیگری(خارج از چارچوب و عرف خانواده) دل بست٬ در این صورت است که یک شورشی و یک فرزند خودسر است که باید با هر تمهیدی شده(او را از آینده ترساندن٬ تهدید به عاق کردن٬ تهدید به طرد شدن و از ارث محروم شدن و خط و نشان کشیدن و حتی در بعضی از خانواده ها با تنبیه فیزیکی)٬ وی را از تصمیمش منصرف نمود. مهم نیست که این فرزند بالغ و عاقل شده٬ مهم نیست که تحصیلکرده است یا نه٬ مهم نیست و مهم نیست. چرا که برای او کوچکترین حق تصمیم گیری و انتخاب قائل نیستند.

تا گلیریك بیزده بیر آز آنلایاق

تا گلیریك بیزده بیر آز آنلایاق
محضر عرفاندا وورور تك صبیر
یا دئییریك ایشلری سهمانلایاق
مجلس عیاندا وورو تك صبیر
ایسته ییریك بیر ایش آچاق فیل مثل
سؤیله شیریك بیر ایكی ایل لا اقل
تا دئییریك پول وئرین آشسین عمل
اؤلكه ده هر یاندا وورور تك صبیر
یالخی بیزی ائیله مئییب مبتلا
صفحه ی قفقازی توتوب بو بلا
قاخدا ، قازاخدا ، شكیده بر ملا
شیشیه ده شیرواندا وورور تك صبیر
لاكن او یئرلرده گئدیر دورماییر
بیر ائله لایقلی كلك قورماییر
گنجه ده دئییرلرسه وورور،وورماییر
اؤیله كی ، سالیاندا وورورتك صبیر
آندیرا قالمیش نه یامان سسله نیر
سؤز دئمه یه وئرمیر آمان سسله نیر
اوخ آتیلیر ، سانكی كامان سسله نیر
ساحت مئیداندا وورور تك صبیر
هرزه نه شورا و نه مجلس قانیر
نه دوشونور یاخشی،نه ده پیس قانیر
قورخمور، اوتانمیرنه ده بیر هیس قانیر
حجره ده دوكاندا وورور تك صبیر

Dəyişib dövrü-zaman hamı gümannan

 

Dəyişib dövrü-zaman hamı gümannan


Molla rüşvətxanadan, kafir imannan danışır
Bir zaman eşşəyimiz arpa bəyənməzdi bizim,
İndi eşşəyimiz ölüb, at da samannan danışır.
Qalmayıb sevgi, məhəbbət işığından bir ümüd,
Məcnun artistlik edir, Leyli yalandan danışır.
Keçmişdə məşhur olan "qəhrəman aslanlarımız"
Meşəyə girmək üçün indi siçannan danışır.
İstədim dillənib öz haqqımı isbat eləyim,
Dedilər: "Pulsuz olan insan haçannan danışır?!

M. Ә. Sabir

 
 

هر عاشق اولان عشقه گرفتار اولابيلمز

هر عاشق اولان عشقه گرفتار اولابيلمز
هر خورما ساتان ميثم تمار اولابيلمز
مخلوق خداوند اوزونه اولميان عاشيق
حق عاشقه تك صاحب ايثار اولابيلمز
دونيا مالونا شهرتينه وورقون اولانلار
انفاق ايلهمز طالب ديدار اولابيلمز 
ماموره اگر رشوه يماخ اولماسا عادات
مظلوملارين قاننه ظالم سورا بيمزا
ميمون تكين هر سوزه تقليد ايلينلر
انديشه اديب صاحب افكار اولابلمز
صابر يمه غم هر گونين ئوز قصه سه واردور
مفرق پاراسه گوهر شهوار اولابيلمز

دولتـــــــــــــــسرای ربّیمه گئتدیم گئچن گئجه

دولتـــــــــــــــسرای ربّیمه گئتدیم گئچن گئجه

گوردوم که فرشی یوخ نئجه ییرتیخ جیریخ کچه

عرض ایلدیم بو فقریله بو افتــــــــــــــــضاحیله

مین قصر لر عطاء ائده جـــــــــــکسن بیزه نئجه

شمعی گَتـــــور، چراغی گتور باتدی سینه میز

عشــــــــــــــقون نه دور سنون بو چراغ معوّجه

بیر گون اکیل یاواشجا کلــــــــیسایه باخ گینین

سیر ائیله عرشه، فرشه، جلاله، بیــــجه بیجه

سنده مرمت ایله گیلـــــــــــــــن بو خرابه وی

معمار باشی غفاره دینه تا چـــــــــــــکه ریحه

گوردوم الین ووروب بئلــــــینه گولدی قاه قاه

"من عاقیلم" دئدی پولی وئرمم گئجـــــه مجه

یا رب منـــــــــــــــــــی مؤاخذه ائتمه بو امرده

معجز سنیله شوخـــلوخ ائدوبدور دوشوب لَجه
معجز شبسترلی