آزربایجان

قدیسی است که در فرهنگ ترک ها ، در سرمای زمستان به کمک بی کسان ، فقرا و گرسنگان می آید .

در اسطوره شناسی ترک ها خصوصا در میان قزاق ها و قرقیزها خدای سرما به حساب می آید .

همسان آن در فرهنگ آزربایجانی ها «شاختا بابا» هست که تقریبا همان معنای مشخص پدر سرما را می رساند ؛

به عنوان «آیاز خان» نیز شناخته می شود ؛

از نور ماه آفریده شده است ؛

علت سرما در زمستان می باشد ؛

تقریبا همسان با بابا نوئل می باشد ؛

و از اسامی دیگرش «آک آیاس» نیز می باشد ؛ ‬‎

بر اساس اسطوره های ترک سوراخ و حفره ی زمین جایی در زیر 7 ستاره ی خوشه پروین قرار داشته است و سرما از آن حفره وارد زمین شده و زمستان می آمد .

«آیاز» در تمامی جغرافیای ترک ها به معنای سرمای شدید هست ؛ زمانی که ماه در هوای صاف آسمان به آسانی دیده می شود ، آیاز(سرمای شدید) توسط خدای ماه (و یا «آیازخان» که وابسته به اوست) به زمین فرستاده می شود .

در میان ترک های قزاق «آیاز آتا» تقریبا با بابا نوئل یکسان پنداشته می شود . گرچه همسان بابا نوئل می باشد اما از نظر اتیمولوژی و ریشه شناسی وجود چنین شخصی در فرهنگ ترک ها قطعی و اثبات شده است .

در میان ترک های قزاق جشنی به نام "سوغومباسی" وجود دارد که به خاطر پیشوازی از سرما و زمستان برگزار می شود ؛ جشنی که با بارش اولین برف و آمدن اولین سرما برگزار می شود . احتمال اینکه آمدن «آیاز آتا» با این جشن و عید در ارتباط باشد وجود دارد .

آیاز در عین حال به معنای نور ماه نیز می باشد ؛ در ترکی آلتایی قدیم «آیاس»/«هاجاس» به معنای "آسمان صاف" نیز به کار رفته است

Ayaz Ata (Özbekçe: Ayoz Bobo veya Ayaz Ota, Kırgızca: Аяз Ата, Kazakça: Аяз Ата), 

Türk, Altay ve Orta Asya mitolojilerinde, 

özellikle Kazaklarda ve Kırgızlarda Soğuk Tanrısı. 

Noel Baba ile de özdeşleşmiş durumdadır. 

Ayas Han olarak da bilinir. Ay ışığından yaratılmıştır. 

Soğuk havaya neden olur. “Ak Ayas” olarak adı geçer.

 Ülker burcunun altı yıldızı göğün altı deliğidir ve 

oradan soğuk hava üfler. Böylece kış gelir. Ayaz, tüm 

Türk coğrafyasında yakıcı soğuk anlamına gelir ki, Ay'ın

 gökte rahatlıkla görüldüğü açık havalarda meydana geldiği

 için Ay Tanrısı'nın (veya ona bağlı Ayas Han’ın) gönderdiği

 düşünülmüştür. Bir tür Noel Baba olarak düşünülebilir. 

Hatta Kazaklarda birebir Noel Baba ile özdeşleşmiştir. Kimi 

kültürlerde kışın soğukta ortaya çıkan ve kimsesizlere, 

açlara yardım eden bir evliyadır.Hristiyan azizi olduğu 

yönünde görüşler de vardır. Fakat etimoloji ve kültürel olarak 

Türk kültüründe zaten var bulunan bir kişilik olduğu kesindir.

 Kimi görüşlere göre Ayas Han ile aynı kişidir. Kazaklarda kışın

 karşılanması ile ilgili olarak Soğumbası isimli bir eğlence bulunmaktadır. 

İlk karın yağması ve ilk soğuğun vurması ile kutlanan bayramdır. 

Bu bayramla bir ilgisi olması muhtemeldir. Azerice'deki Şahta Ata "Şaxta 

Baba (Azerice)" sözcüğü de yine birebir çeviriyle Soğuk Ata veya Ayaz 

Ata anlamına gelir. Özbekçede Şahta (Shaxta, Şaxta) 

sözcüğünün ocak mânasına gelmesi ise kelimenin anlamı açısından dikkat çekicidir

قایناق:

Türk Söylence Sözlüğü, Deniz Karakurt, Türkiye, 2011